/گزارش/ به بهانه فرا رسيدن سالروز ملي شدن صنعت نفت ايران؛ ٥٨ سال تجربه ملت ايران!
شركت انگليسي دارسي كه عمليات حفاري اين چاهها را انجام داده بود به دليل ذخاير كم نفتي، فاصله زياد تا بندرگاه صادرات نفت يعني آبادان و نبود امنيت كافي در منطقه، عمليات استخراج و اكتشاف نفت را متوقف كرد و اكتشاف در مناطق نفتخير جنوب را با حفر دو حلقه چاه در منطقه ماماتين شهرستان رامهرمز در استان خوزستان آغاز كرد. پس از عدم موفقيت حفر چاهها در منطقه ماماتين، بر اساس احتمالات به اكتشاف در منطقه مسجدسليمان مشغول شدند.
سرانجام در پنجم خردادماه سال 1287 نفت از مخزن آسماري ميدان مسجدسليمان از زمين خارج شد. پس از گذشت يك سال شركت انگليسي نفت ايران و انگليس كه وظيفه اكتشاف و حفاري نفت در ايران را برعهده گرفت تاسيس شد. اداره صنعت نفت ايران به مدت نيم قرن تا ملي شدن صنعت نفت در سال 1329 به اين شركت واگذار شده بود.
پس از ملي شدن صنعت نفت با تلاشهاي دكتر مصدق و آيتالله كاشاني در نهم ارديبهشتماه سال 1330 شركت ملي نفت ايران بنا نهاده شد. اما اين تنها ظاهر موضوع بود و پس از گذشت سه سال در هفتم آبان سال 1333 بر اساس قرارداد بين شركت ملي نفت ايران و كنسرسيومي از شركتهاي نفتي اروپايي و آمريكايي تمامي امور اكتشاف، توليد، پالايش و فروش نفت به اين شركتها واگذار شد.
انحصار نفت ايران تا سال 1352 ادامه داشت و در سال 52 قرار داد با اين شركتها لغو و شركت سهامي اسكو كه زير نظر شركت ملي نفت ايران فعاليت ميكرد تشكيل شد اما همچنان سلطه كشورهاي استعمارگر از جمله آمريكا بر ذخاير نفت ايران احساس ميشد. اين قراردادها در زمان انقلاب اسلامي ايران لغو شد و كشورهاي استعمارگر از صنعت نفت ايران خارج شدند. صنعت نفت در اختيار ملت ايران قرار گرفت.
پيش از پيروزي انقلاب اسلامي مالك صنعت ملي خود نبوديم
ناصر سوداني، عضو كميسيون انرژي مجلس شوراي اسلامي، در اين باره گفت: پيش از پيروزي انقلاب اسلامي مالك صنعت ملي خود نبوديم.
وي افزود: صنعت نفت پيش از پيروزي انقلاب اسلامي، وابستگي آشكار و همه جانبهاي به غرب داشت. در آن زمان تمام تجهيزات و امكانات نفتي مورد نياز كشور وارداتي بود و عمدتا شركتهاي خارجي گرداننده امور صنعت نفت ايران بودند. اختيار فروش نفت نيز به گونهاي با آمريكا و غرب بوده است.
سوداني اظهار داشت: پيش از انقلاب و با گذشت مدت كوتاهي پس از ملي شدن صنعت نفت در ايران، عمده تصميمگيريهاي كلان نفتي با هماهنگي دربار و ايالات متحده آمريكا انجام ميشد. پس از پيروزي انقلاب، قطع واقعي وابستگي به خارج از كشور در زمينههاي مختلف صنعت نفت كشور را شاهد بوديم.
وي خاطر نشان كرد: تنها در اين زمان صنعت نفت ايران مستقل و صاحب اختيار شد. در حال حاضر هيچ نيروي بيگانهاي در سياستگذاري نفتي ايران كوچكترين دخالتي ندارد.
عضو كميسيون انرژي مجلس شوراي اسلامي اظهار داشت: هم اينك اين در بخش نفت كشور علاوه بر خودكفايي، ميتوانيم صادر كننده دانش فني در زمينه نفت به ديگر كشورها باشيم. اين موضوع از اهميت بسياري برخوردار است.
اما ملي شدن صنعت بزرگ نفت در كشور در ابعاد مختلف تاثير گذار بوده است. آموزش و تربيت نيروي انساني متخصص اين صنعت در كشور يكي ديگر از اثرات ويژه ملي شدن صنعت نفت در ايران است.
پس از پيروزي انقلاب، روند ملي شدن صنعت نفت در ايران تكميل شد
رامين روغنيان، كارشناس اداره مطالعات مخازن شركت ملي مناطق نفت خيز جنوب درباره تاثيرات انقلاب اسلامي بر صنعت ملي نفت گفت: پس از پيروزي انقلاب، روند ملي شدن صنعت نفت در ايران تكميل و ملي شدن صنعت نفت موجب بهبود درآمدهاي نفتي كشور شد. بايد نقش ملي صنعت نفت از نظر ميزان وابستگي آن صنعت، پيش و پس از انقلاب اسلامي ايران بررسي شود.
وي اظهارداشت: پيش از پيروزي انقلاب، كار تخصصي اين صنعت در بخشهاي مختلف توسط كارشناسان خارجي انجام و اجازه فعاليت به نيروهاي متخصص داخلي داده نمي شد ولي با پيروزي انقلاب اسلامي، كارهاي فني و تخصصي به متخصصان ايراني واگذار گرديد.
روغنيان تصريح كرد: بهرهبرداري از ميادين جديد، نصب واحدهاي بهرهبرداري جديد، توسعه ميادين، ايجاد، ترميم و بازسازي تاسيسات، حفاري چاه هاي جديد، تعمير چاه، تزريق گاز در مخازن و نصب هزاران كيلومتر خطوط لوله جرياني، همه نشان دهنده توان متخصصان داخلي در عرصه صنعت نفت كشور پس از ملي شدن اين صنعت است. اجراي پروژه هاي عظيم صنعت نفت توسط متخصصان ايراني از ديگر مزاياي ملي شدن اين صنعت در كشور است.
وي خاطرنشان كرد: توجه به اصل توليد صيانتي و جلوگيري از توليد بي رويه از مخازن نشان دهنده سياستگذاريهاي مناسب كارشناسان داخلي صنعت نفت است.
امروز در بخش نيروي انساني مورد نياز صنعت نفت به خودكفايي رسيده ايم
سيدرضا شاديزاده معاون پژوهشي دانشكده مهندسي نفت آبادان دانشگاه صنعت نفت، درباره اين موضوع گفت: پس از ملي شدن صنعت نفت در ايران، اقدامات بسيار خوبي در تامين نيروي انساني انجام شده كه ايجاد رشته مهندسي نفت يكي از اين اقدامات است.
شاديزاده با بيان اينكه از نظر تامين نيروي انساني در صنعت نفت كشور به خود كفايي رسيدهايم عنوان كرد: تنها در دانشگاه صنعت نفت در سالهاي اخير، سه هزار متخصص مهندسي نفت در مقاطع كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكترا راي صنعت نفت كشور تربيت كردهايم.
معاون پژوهشي دانشكده نفت آبادان يادآور شد: ساخت متههاي حفاري و تجهيزات سرچاهي از جمله كارهاي بزرگ انجام شده طي سالهاي اخير در كشور بوده است. پيش بيني ميشود با ادامه اين روند از نظر تامين تجهيزات بخش بالادستي صنعت نفت، به زودي به خودكفايي خواهيم رسيد.
به بيان كارشناسان، حاكميت ملت بر منافع كشور از اهميت بسيار زيادي برخوردار است. ملي شدن صنعت مهم نفت، يكي از شروط حاكميت ملت ايران بر منابع كشور است. اين موضوع در ابعاد مختلف قابل بررسي است.
ملي شدن صنعت نفت، شرط لازم براي حاكميت ملي بر منابع كشور بود
سيد مرتضي افقه، مدرس دانشكده اقتصاد و علوم اجتماعي دانشگاه شهيد چمران اهواز، نيز در اين باره گفت: ملي شدن صنعت نفت، شرط لازم براي حاكميت ملي بر منابع كشور بود. حاكميت ملي بر منابع كشور با كاهش وابستگي اقتصادي به نفت كامل مي شود.
وي افزود: نفت به عنوان يك سرمايه براي انباشت ثروتهاي آتي به كار گرفته ميشود. هدفي كه تاكنون با وجود خواست دولتها به نتيجه نرسيده است. هم اينك بيش از 80 درصد اقتصاد كشور به درآمد نفتي وابسته است.
افقه تصريح كرد: پيش از ملي شدن صنعت نفت، از نظر سياسي اختياري نداشتيم، اگرچه از نظر اقتصادي نيز وابستگي چنداني به نفت در كشور وجود نداشت.
وي اظهارداشت: پس از ملي شدن صنعت نفت، با بدست آمدن اختيارات سياسي و ورود درآمدهاي نفتي در توليد ملي، به اين درآمدها وابستگي شديدي ايجاد شد.
عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد چمران اهواز عنوان كرد: در حال حاضر با توجه به كاهش نيافتن وابستگي به نفت در كشور، اقتصاد كشور به شدت آسيب پذير شده است. بايد تلاشها را براي كاهش وابستگي به نفت شدت بخشيد.
صنعت نفت ايران نمونهاي از خودباوري ملي است
علييعقوبينژاد، نويسنده كتاب رئيس نفت، نيز پيش از اين در گفت و گو با خبرنگار ايسنا در مورد شرايط امروز صنعت نفت كشور بيان اينكه صنعت نفت ايران نمونهاي از خودباوري ملي است گفته بود: زماني در مجامع نفتي آمريكا گفته ميشد، امكان موفقيت در صنعت نفت بدون سرمايه و فكر آمريكايي، تنها يك خيال است.
وي افزوده بود: امروز صنعت نفت ايران، به درجهاي از پيشرفت رسيده، كه با سرمايه و فكر ايراني توانايي بهرهبرداري از ذخاير عظيم نفتي خود را دارد.
يعقوبينژاد تصريح كرده بود: صنعت نفت ايران هماكنون در برخي زمينهها در رقابت با شركتهاي آمريكايي و انگليسي است.
وي بيان كرده بود: انتخاب آزادانه قراردادهاي نفتي، خودكفايي در بخشهاي زيادي از صنعت نفت، برنامهريزي براي برداشت صيانتي از مخازن نفتي و رشد و بلوغ صنعت نفت، از جمله مزاياي ملي شدن صنعت نفت ايران است.
نويسنده كتاب رئيس نفت عنوان كرده بود: در شرايط امروز كشور بايد درآمدهاي حاصل از فروش نفت صرف ساخت صنايع زيربنايي كشور شود تا اگر روزي از نفت بيبهره شديم، جايگزيني مناسب براي به دست آوردن سرمايههاي جديد داشته باشيم.
اما مسووليت آينده در صنعت نفت كشور چيست؟
دكتر"علي وطني" معاون آموزشي و پژوهشي انستيتو نفت دانشگاه تهران گفت: در روز ملي شدن صنعت نفت، براي نخستين بار به حاكميت صنعت نفت خود تسلط يافت. 29 اسفندماه، سالروز ملي شدن صنعت نفت يكي از رويدادهاي مهم در كشور است. ملي شدن صنعت نفت نتيجه عزم ملت ايران بود.
وي افزود: پس از انقلاب اسلامي ايران كارشناسان صنعت نفت، مسائل مربوط به اكتشاف، پالايش، توزيع، صادرات ، فروش و بازاريابي اين صنعت را بدست گرفتند.
وطني تصريح كرد: در سال جاري يكصدمين سالگرد صنعت نفت را جشن گرفتيم. ايجاد فرصت براي جوانان، جلوگيري از خام فروشي، توليد نفت با ايجاد ارزش افزوده، بهرهگيري از گاز به عنوان سرمايه ملي، جلوگيري از خام فروشي گاز و رفتن به سمت صدور خدمات فني مهندسي صنعت نفت از جمله اقداماتي است كه ميتوان انجام داد.
وي خاطرنشان كرد: به صنعت نفت بايد به عنوان عامل ايجاد اقتدار ملي، امنيت، فرصت شغلي و همچنين تامين كننده انرژي كشور نگاه شود.
وي تصريح كرد: بايد بر اساس برنامهريزي هاي انجام شده، در سال پاياني اجراي برنامه 20 ساله كشور، از نظر صدور خدمات فني مهندسي صنعت نفت به جايگاه مناسبي در منطقه دست يابيم.
وطني عنوان كرد: درآمدهايي كه از محل صدور خدمات فني مهندسي اين صنعت به دست ميآيد ميتواند از ايجاد وابستگي خارجي در اين صنعت جلوگيري كرده و بخش عمدهاي از ارز كشور تامين شود. مجلس، دولت، وزارت نفت و دانشگاهها بايد در پيشرفت و توليد فناوري و تكنولوژيهاي جديد صنعت نفت تلاش كنند.
معاون آموزشي و پژوهشي انستيتو نفت دانشگاه تهران خاطرنشان كرد: اميدواريم پس از 29 اسفند، روز ملي شدن صنعت نفت، روز ديگر را با عنوان خودكفايي تكنولوژي و فناوري در اين صنعت جشن بگيريم.
**********************
صنعت نفت ايران، امروز بالندهتر از گذشته با تحمل تمام سختي ها، به راه خود ادامه مي دهد!
